Wat zeg je wanneer een kind iets moeilijks vertelt?
Wanneer een kind iets moeilijks vertelt, kan dat onverwacht komen.
Misschien vertelt het over pesten, angst, geweld, aanrakingen, ruzie thuis of gedachten om zichzelf pijn te doen.
Je kunt schrikken, boos worden of onmiddellijk willen handelen. Toch heeft een kind op dat eerste moment vooral behoefte aan één ding:
Een volwassene die rustig blijft en luistert.
Je eerste reactie blijft vaak hangen
Kinderen vertellen soms maar een klein stukje. Daarna kijken ze hoe de volwassene reageert.
Word je boos? Geloof je het kind? Stel je meteen veel vragen? Raak je in paniek?
Jouw eerste reactie kan bepalen of het kind verder durft te vertellen.
Je hoeft niet onmiddellijk het perfecte antwoord te hebben. Rustig aanwezig blijven is belangrijker.
Begin met eenvoudige woorden
Je kunt zeggen:
“Dank je dat je dit vertelt.”
“Ik luister naar je.”
“Het is niet jouw schuld.”
“Je hoeft niet alles tegelijk te vertellen.”
“Ik ben blij dat je naar mij gekomen bent.”
“We zoeken samen wat nu veilig is.”
Deze zinnen geven erkenning zonder het verhaal voor het kind in te vullen.
Stel open vragen
Een kind mag in zijn eigen woorden vertellen wat er gebeurde.
Gebruik vragen zoals:
“Wil je vertellen wat er gebeurde?”
“Wat bedoel je precies?”
“Hoe voelde dat voor jou?”
“Wat maakt je nu het meest bang?”
“Wie weet dit nog?”
“Wat heb je op dit moment nodig?”
Vermijd vragen waarin het antwoord al verstopt zit.
Vraag bijvoorbeeld niet:
“Deed die persoon jou toen pijn?”
Vraag liever:
“Wat gebeurde er daarna?”
Zo beïnvloed je het verhaal zo weinig mogelijk.
Maak er geen verhoor van
Je hoeft niet alle details te verzamelen. Dat is zeker belangrijk wanneer er mogelijk sprake is van geweld of misbruik.
Te veel vragen kunnen een kind overweldigen. Ze kunnen ook onbedoeld invloed hebben op hoe een kind later over de gebeurtenis vertelt.
Vraag alleen wat nodig is om te weten:
Is het kind nu veilig?
Is er direct gevaar?
Heeft het kind medische hulp nodig?
Moet er onmiddellijk een veilige volwassene of hulpdienst worden ingeschakeld?
Laat verder onderzoek over aan mensen die daarvoor zijn opgeleid.
Reacties die een kind kunnen doen zwijgen
Probeer deze reacties te vermijden:
“Dat meen je niet.”
“Dat kan die persoon nooit gedaan hebben.”
“Waarom vertelde je dit niet eerder?”
“Weet je het wel zeker?”
“Je hebt het waarschijnlijk verkeerd begrepen.”
“Vertel nu precies alles.”
“Ik ga die persoon onmiddellijk aanpakken.”
Ook goedbedoelde paniek kan een kind bang maken.
Wanneer jij ontploft, kan het kind denken dat het iets verkeerd heeft gedaan of verantwoordelijk is voor wat er nu gebeurt.
Beloof niet dat je alles geheimhoudt
Een kind kan vragen om het aan niemand te vertellen.
Beloof dan geen volledige geheimhouding. Wanneer een kind onveilig is, moet je mogelijk hulp zoeken.
Zeg bijvoorbeeld:
“Ik vertel dit niet zomaar verder. Als jij niet veilig bent, moeten we iemand zoeken die kan helpen. Ik vertel jou eerst wat ik ga doen.”
Zo ben je eerlijk en behoudt het kind zoveel mogelijk overzicht.
Vraag wat het kind nodig heeft
Niet ieder kind wil hetzelfde.
Het ene kind wil dat je blijft zitten. Een ander kind wil even alleen zijn. Sommige kinderen praten makkelijker tijdens een wandeling, in de auto of terwijl ze tekenen.
Je kunt vragen:
“Wil je dat ik alleen luister?”
“Wil je dat iemand bij ons komt?”
“Wil je praten, schrijven of tekenen?”
“Bij wie voel jij je veilig?”
“Wat wil je dat ik vandaag zeker niet doe?”
Het kind kan niet over alles beslissen. Maar inspraak helpt om opnieuw een beetje controle te voelen.
Schrijf de letterlijke woorden op
Noteer zo snel mogelijk na het gesprek:
datum en uur;
waar het gesprek plaatsvond;
wat het kind letterlijk zei;
welke vragen jij stelde;
wie aanwezig was;
wat je daarna hebt gedaan.
Schrijf feiten op, geen diagnoses of vermoedens.
Noteer dus liever:
“Het kind zei: ‘Ik wil daar niet meer slapen.’”
Dan:
“Het kind wordt daar zeker mishandeld.”
Het eerste is een feitelijke weergave. Het tweede is een conclusie die eerst onderzocht moet worden.
Wanneer moet je onmiddellijk handelen?
Zoek meteen hulp wanneer:
het kind direct gevaar loopt;
het kind niet veilig naar huis kan;
iemand het kind bedreigt of pijn doet;
het kind vertelt over seksueel geweld;
het kind zichzelf pijn wil doen;
het kind zegt niet meer te willen leven;
dringende medische hulp nodig is.
Bel bij onmiddellijk gevaar 112.
In België kun je bij vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling contact opnemen met 1712. Kinderen en jongeren kunnen bellen met Awel via 102. Bij gedachten aan zelfmoord is er Zelfmoordlijn 1813.
Je hoeft het niet alleen op te lossen
Luisteren betekent niet dat jij alles zelf moet kunnen dragen.
Je mag advies vragen aan een hulpverlener. Je mag samen met het kind een veilige volwassene zoeken. Je mag erkennen dat je niet meteen weet wat de beste stap is.
Zeg dan:
“Ik weet nog niet precies wat we moeten doen. Maar ik laat je hier niet alleen mee.”
Dat is geen zwakte.
Dat is veiligheid bieden....
- Bereid een gesprek rustig voor → hoe-vertel-je-dat-iets-niet-goed-gaat
- Waar vind ik hulp? → waar-vind-ik-hulp